Dołącz do nas

Naturoterapia w praktyce

Autor Walla Sonia

Kurkumina - związek o niedocenianym potencjale leczniczym

Do Europy przywiózł ją w XIII wieku Marco Polo i od tej pory jej popularność - zarówno w kuchni, jak i medycynie - ciągle rośnie. Mowa o kurkumie, niepozornej roślinie o niedocenianym potencjale leczniczym. 

Kurkuma - słów kilka o roślinie

Ostryż długi (Curcuma longa L.) zwany także kurkumą lub szafranem indyjskim należy do rodziny imbirowatych, a jego uprawa najbardziej rozpowszechniona jest w Azji południowo-wschodniej (szczególnie w Indiach i Chinach). Na tych terenach kurkuma cieszy się również największą popularnością jako składnik kuchni azjatyckiej oraz roślina od wieków stosowana w medycynie naturalnej.

Kurkuma w kuchni

Kurkuma jest składnikiem curry - mieszanki przyprawowej bardzo często wykorzystywanej w kuchni Wschodu. Kłącza ostryżu długiego nadają potrawom intensywnie żółtą barwę oraz charakterystyczny smak i zapach.

Pod względem wartości odżywczych, kurkuma jest bogatym źródłem energii (ok. 390 kcal/100g), zasobnym także w węglowodany (głównie skrobię), białko, tłuszcz, składniki mineralne (głównie wapń, żelazo, potas, sód) oraz witaminy (szczególnie z grupy B - tiaminę, ryboflawinę i niacynę).

Charakterystyczny aromat roślina zawdzięcza olejkom eterycznym, które zawiera w ilości od 2 do 7%. Zaliczamy do nich m.in. bisabolen, gwajan, zingiberen, ksantorizal, kurkumen, turmeron.

Ważnym składnikiem kurkumy są też polifenole zwane kurkuminoidami, stanowiące od 3 do 5%. W ich skład wchodzą: kurkumina, demetoksykurkumina, bisdemetoksykurkumina i cyklokurkumina, lecz największą aktywność wykazuje pierwsza z wymienionych.

Kurkumina jako dodatek do żywności

Najbardziej cenionym ze względu na swoje właściwości związkiem obecnym w kurkumie jest kurkumina. Coraz większe zainteresowanie tą rośliną w kręgach producentów żywności wiąże się z istotną rolą kurkuminy w kształtowaniu barwy produktu i poprawie jego walorów organoleptycznych. Kurkumina jako naturalny barwnik spożywczy (oznaczony symbolem E100) stosowana jest jako dodatek do wyrobów piekarniczych, cukierniczych, mlecznych, musztard, konserw warzywnych, napojów, którym nadaje pożądane właściwości organoleptyczne.

Ważniejszym niż aspekt zastosowania w technologii żywności wydaje się być zastosowanie kurkuminy w medycynie naturalnej. Jak się okazuje, związek ten wykazuje silne działanie lecznicze i szeroki zakres działania zarówno na poziomie komórkowym, jak i całego organizmu.

Kurkumina - skarb ukryty w roślinie

Główny składnik kurkumy, jakim jest kurkumina, wykazuje dużą aktywność biologiczną. Wykazano jego wpływ na białka takie jak czynniki transkrypcyjne, czynniki wzrostu, receptory, cytokiny i enzymy, tym samym dowodząc jak istotnie wpływa na wiele przemian zachodzących w ciele.

Liczne badania pozwoliły potwierdzić antyoksydacyjne, przeciwzapalne, przeciwwirusowe, antybakteryjne, antygrzybiczne i przeciwnowotworowe właściwości kurkumy. Tak szeroki wachlarz działania umożliwił na stosowanie kurkuminy jako możliwego środka terapeutycznego w wielu schorzeniach, także przewlekłych.

Silny przeciwutleniacz i związek przeciwzapalny

Wiadomo już, że większość chorób chronicznych związanych jest z obecnością w organizmie przewlekłego stanu zapalnego o niewielkim nasileniu. Dopóki stan ten utrzymuje się, dopóty trudno jest wprowadzić chorobę w stan remisji lub zahamować jej progres. Pomocnymi w ograniczaniu przewlekłego stanu zapalnego są związki o działaniu przeciwzapalnym i przeciwutleniającym, które wyciszają odpowiedź zapalną i neutralizują wolne rodniki tlenowe odpowiedzialne za powstrzymywanie stanu zapalnego. Jednym z takich związków jest kurkumina, której aktywność antyoksydacyjna porównywalna jest z witaminą C i E. Kurkumina powoduje też wzrost poziomu wewnątrzkomórkowego glutationu, związku o silnych właściwościach przeciwutleniających, tym samym wspierając naturalne mechanizmy antyoksydacyjne ciała. Działanie przeciwzapalne kurkuminy opiera się zaś na hamowaniu aktywności białek odpowiedzialnych za indukowanie stanu zapalnego. Dzięki zdolnościom immunosupresyjnym związanym z hamowaniem proliferacji limfocytów oraz blokowaniem wytwarzania przez nie cytokin prozapalnych kurkumina może być związkiem pomocnym również w terapii chorób autoimmunologicznych i alergii.

Ochrona serca

Kurkumina wykazuje ochronny wpływ na układ krążenia, przez swoje działanie przeciwzapalne w obrębie naczyń krwionośnych. Podawanie kurkumy przed i po indukcji niedokrwienia powoduje obniżenie aktywności enzymów katalizujących i wzrost antyoksydacyjnych, chroniących serce. Co więcej, kurkumina zapobiega dysfunkcji śródbłonka i jest pomocna w leczeniu hiperhomocysteinemii i miażdżycy. Wykazano, że pojedyncza dawka kurkuminy podana dootrzewnowo myszom w ilości 25-200 mg/kg m.c. hamuje agregację płytek krwi indukowaną przez kolagen i adrenalinę.

Działanie neuroprotekcyjne

Schorzenia takie jak choroba Alzheimera stanowią poważne zagrożenia starzejącego się społeczeństwa. Poza hamowaniem reakcji zapalnej, obecnej przewlekle w schorzeniach neurodegeneracyjnych, kurkumina dzięki właściwościom przeciwzapalnym zmniejsza ryzyko uszkodzeń nerwów wywołanych stresem oksydacyjnym i spowalnia progresję choroby Alzheimera. Zdolność do ochrony neuronów dopaminergicznych i działanie przeciwzapalne jest też pomocne w terapii depresji.

Potencjał przeciwnowotworowy

Wiele badań pokazuje zdolność kurkuminy do hamowania rozwoju nowotworu na etapie inicjacji i proliferacji komórek, dlatego też została zaklasyfikowana do blokujących i supresyjnych czynników chemoprewencyjnych. Co więcej, stosowana równolegle z lekami przeciwnowotworowymi może zwiększać ich działanie. Właściwości antyoksydacyjne i przeciwutleniające sprawiają równocześnie, że stosowanie kurkuminy w okresie chemioterapii w pewnym stopniu chroni przed kardiotoksycznością leków.

Ochrona przewodu pokarmowego

Kurkumina wykazuje działanie przeciwwrzodowe. Pomaga zapobiegać dysfunkcjom przewodu pokarmowego związanym z wymiotami, wzdęciami, odbijaniem. Wspiera pracę wątroby działając żółciopędnie, żółciotwórczo i hepatoprotekcyjnie. Wyciągi z rośliny pobudzają wydzielanie śliny i soków trawiennych oraz polepszają kurczliwość pęcherzyka żółciowego.

Wsparcie układu odpornościowego

Hamowanie wzrostu ziarniaków Gram-dodatnich, grzybów drożdżoidalnych, laseczek tlenowych Bacillus i laseczek beztlenowych Clostridium wskazuje na przeciwdrobnoustrojowe działanie kurkuminy. Może być pomocniczo stosowana w przebiegu infekcji różnego typu, także tych przewlekłych.

Kurkumina - suplement, czy kłącze?

Dodatek kurkumy do przygotowywanych potraw z pewnością podniesie walory smakowe i estetykę dania. Niestety, biodostępność kurkuminy z żywności jest niewielka - słaba absorpcja z jelita i szybki rozpad w wątrobie powoduje niski poziom w osoczu. Zła przyswajalność kurkuminy związana jest z hydrofobowym charakterem cząsteczki. Mimo dobrze poznanej i niezwykle korzystnej roli kurkumy wciąż nie udało się całkowicie wykorzystać jej działania ze względu na szybki metabolizm w przewodzie pokarmowym i słabą rozpuszczalność. Stosowanie kompleksów metali i Zn2+, Cu2+, Mg2+, Se2+, albumin, liposomów i fosfolipidów oraz piperyny poprawia w pewnym stopniu biodostępność związku w formie suplementu.

Kurkumina jest jednym z najlepiej poznanych związków roślinnych o wysokiej aktywności biologicznej. Liczne badania potwierdzają jej właściwości przeciwzapalne, chemoprewencyjne, przeciwnowotworowe i antyoksydacyjne. Może być wykorzystywana pomocniczo w leczeniu wielu chorób, takich jak: cukrzyca, astma, artretyzm, miażdżyca, choroby neurodegeneracyjne, schorzenia przewodu pokarmowego i nowotwory. Należy pamiętać, że choć kurkumina jest naturalnym składnikiem diety, dawki stosowane w klinice (wykazujące efekt terapeutyczny) znacznie przekraczają te stosowane w diecie.

Źródła:

  1. Przybylska S. Kurkumina - prozdrowotny składnik kurkumy. Probl Hig Epidemiol 2015, 96(2): 414-420
  2. Deptuła T., Gruber B., Krówczyński A. Kurkumina i jej pochodne – zastosowanie w terapii przeciwnowotworowej i chemoochronnej. Postępy Fitoterapii, 3/2014.
  3. Polaczek-Sikora M., Bielak-Żmijewska A., Sikora E. Molekularne i komórkowe mechanizmy działania kurkuminy — dobroczynny wpływ na organizm. Postępy Biochemii, 57, 74–84.
  4. Różański H. Kurkuma - ostryż - Curcuma. Dostęp online: http://rozanski.li/247/kurkuma-ostryz-curcuma/
  5. Kania M., Baraniak J. Właściwości lecznicze roślin przyprawowych na przykładzie ostryżu długiego. Postępy Fitoterapii 2015; (16)2: 102-106